تخریب کلیسای کرمان

اوایل قرن سیزده هجری شمسی وبا فعالیت کمپانی هند شرقی همراه با ورود گروه مسیونری به  جنوب  ایران(1896میلادی) وبالاخص استانهای کرمان وهرمزگان و سیستان وبلوچستان  سیل مسیحیان ومبلغان آنهابه این استانها سرازیر گردید

در کرمان نیز با توجه به تنوع محصولات مختلف کشاورزی  معدنی وصنایع دستی غنی از جمله شال و فرش و ... حضور کمپانی هند شرقی را فعالتر می نمود ؛ درهمان اوان مسیحیان برای تثبیت حضورخود در کرمان دست به اقدامات فرهنگی بهداشتی واجتماعی فراوانی زدند که از جمله آنها میتوان به مجتمع بزرگ آنها در بلوار باستانی پاریزی فعلی اشاره نمود که مهمترین بخش آن بیمارستان مرسلین و درمانگاههای وابسته به آن بود که در کنار آن در بیمارستان مردانه مرسلین خانه ای را كه اكنون نیز وجود دارد و در بر كوچه واقع شده جهت مراسم مذهبی مورد استفاده قرار می دادند.

ساخت این مجموعه  ها باعث پررنگ ترشدن حضور مسیحیان در کرمان گردید و آنها در این میان تلاشهای خود را برای تبلیغ دین مسیح بیش از پیش علنی نمودند به طوریکه اکثرا پزشکان وکارکنان بیمارستان مرسلین و در راس آنها دکتر دادسن همگی از مبلغان و مروجان و بعضا از کشیشهای رده بتالای مذهب عیسوی محسوب می شدند

همه این عوامل باعث شد مسیحیان کرمان که تا آن زمان دارای عبادتگاهی کوچک بودند نیاز به داشتن پرستشگاهی بزرگ  و در شان را بیش از پیش احساس نمایند و تلاش خود را برای ساخت مجموعه ای بزرگ بکار بندند بنابر این باخرید زمینی بزرگ خارج از قلعه کرمان باغ بزرگ عیسویان و پرستشگاه آندریاس کرمان را بنا نهادنداین اتفاق در دهه بیست هجری شمسی حادث شد

پرستشگاه کرمان در زمینی به ابعاد  105*95  به وسیله معمار شهیر کرمانی علی محمد معمارساخته شد

ساختمان كلیسا در میان باغی مصفا قرار داشت. و سالن پرستشگاه با ارتفاع نسبتا بلند و سقف های تاقی بنا شده بود.  نورگیرهای طرفین آن با پنجره های مشبك چوبی و شیشه های رنگی تزئین گردیدهو. محراب كلیسا نیز در نوع خود زیبا و تلفیقی بود از چند نوع مصالح و در تزئین آن ازشیشه های رنگی به سبك ویترای (نقاشی بر روی شیشه) نیز بهره بردشده بود.

محوطه باز اطراف ساختمان اصلی کلیسا با دو ردیف عمود برهم با درختكاری هایی در طرفین، بوده که طی پی گردی های انجام شده مشخص گردید که در ابتدا این محوطه زمینی زراعی بوده است .

پلان كلیسا به صورت یك مستطیل بناشده و فضای داخلی شامل: ورودی، شبستان، قسمت خواندن دعا و مراسم عشای ربانی، محراب (که در ضلع شرقی واقع شده بود) و... بوده است ، كلیسا دارای چهار ورودی بوده، ورودی اصلی که از طرح هندسی محکمی برخوردار است در ضلع شمالی خیابان شریعتی فعلی واقع شده  و فضای داخلی این ورودی  به چند اتاق که محل اقامت خادمان و محوطه باز اطراف ساختمان اصلی کلیسا ختم می شد .  سه ورودی  دیگر نیز در کوچه بیمارستان ارجمند قرار داشته که اکنون تنها یکی از آنها باز است.

ساختمان كلیساهمانند ساختمان تمامی کلیساهای جهان  به صورت شرقی _ غربی بوده و  نما و ورودی آن رو به غرب قرار داشت كه طرفین آن كمی نسبت به ورودی عقب رفته و ورودی زیر برج‌ ناقوس قرارگرفته بود. شبستان دارای دو ردیف نیمكت به طوری كه راهرویی برای رسیدن به محراب ایجاد می كرده و دو مسیر باریك‌تر در قست شمالی و جنوبی كلیسا به وجود می آورده كه عبور مومنان را میسر می‌كرده. قسمت اجرای مراسم مذهبی و دعای كشیش با یك اختلاف سطح به شكل سكویی، از شبستان جدا شده كه حریم و سلسله مراتبی برای این فضا به حساب می آمده. محراب نیز در شرقی‌ترین نقطه كلیسا قرار گرفته بود و تمام جایگاه‌ها به سوی آن رو كرده و ورودی نیز رو به آن گشوده می‌شد، محراب به صورت فرورفتگی ذوزنقه ای شکل بوده  و برای حفظ حریم به وسیله سكویی از بقیه فضاها جدا شده بود. اتاق و راهرویی ال شکل در ضلع جنوبی ساختمان اصلی کلیسا قرار قرارداشت  که دارای ورودی جداگانه ای بوده  و به محوطه اطراف باز می شده . این اتاق به عبادت های خصوصی تر و محل اقامت کشیش اختصاص داشته است. همچنین پنجره ای در  راهروی مذكور تعبیه شده که مستقیما به شبستان کلیسا باز می شد.

نمای كلیسا بسیار ساده و خالی از هرگونه تزیین بوده. در نمای اصلی ، طرح و اجرای نیم تاق وجود داشت تا نمایی یكپارچه ایجاد شود، این طرح در نمای ورودی اصلی(خیابان شریعتی) نیز دیده میشد. در مقابل محل اقامت خادمان مجموعه رواق زیبایی وجود داشت  كه به آن حال و هوای دیگری بخشیده و بر صفای فضای مشجر افزوده بود. پنجره‌ها و بازشوها به صورت عمودی و كشیده با قوس جناقی كار شده بود. از تزیینات به کار رفته در کلیسای مقدس کرمان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-     کاشیکاری در نمای ورودی های کلیسا با طرح صلیب و نقوش ایرانی

2-     آجرکاری در نمای داخلی سقف و استفاده از کاشی معقلی در آن

3-      .پنجره های مشبك چوبی گره دار و دارای شیشه های رنگی در قسمت محراب ونورگیرهای ضلع شمالی و جنوبی که  این مشبك های چوبی ونورگیرها از ارزش والائی از نظر طرح و اجرا برخورداربوده و مربوط به دوره ساخت كلیسا نیستند به طوریکه مرحوم غلامعباس نظریان مدیر سالهای پیش سازمان میراث فرهنگی این پنجره های چوبی را متعلق به كاخ خورشید در كلات نادری می دانستند كه از آنجا خریداری شده و به كرمان آورده شده بود.

4-      دو قاب شیشه ای نقاشی شده رنگی مزین به تصویر عیسی مسیح و حواریون كه در دو ضلع شمالی و جنوبی طرفین ورودی ساختمان به شیوه ویترای ونیز  محراب چوبی

5-     اتاقك اعتراف، از جنس چوب شبیه استوانه ای چند وجهی که بسیار ظریف ساخته شده بود

6-     محراب كلیسا نیز در نوع خود زیبا و تلفیقی بود از چند نوع مصالح و در تزئین آن ازشیشه های رنگی به سبك ویترای نیز بهره برده شده بود

بهرصورت این کلیسا که مسیحیان آن را به نام کلیسای آندریاس نام نهادند با مشخصات ذکر شده در بیرون از شهر کرمان بنا نهاده شد که بعدها با گسترش شهر در مرکز کرمان و خیابانهای منتهی به باغ ملی ؛ دکترشریعتی؛عباس صباحی ؛ ابن سینا  و کوچه بیمارستان دکتر ارجمند واقع گردید وسالها محل عبادت و پرستشگاه اصلی پیروان دین عیسوی در جنوب شرق ایران بود

کلیسای کرمان تا اوایل انقلاب مقدس جمهوری اسلامی دایر بود وزیر نظرانجمن ارامنه اصفهان اداره میشد

 در اوایل انقلاب و به دلایل گوناگون این مجموعه همراه با مجموعه های دیگری در سراسر کشور توسط دادگاه انقلاب مصادره گردید و مسیحیان مجبور به برگزاری مراسم خود در منازلشان شدند

با توجه به باغ بزرگ و مصفای پرستشگاه آندریاس کرمان در همان سالها این مجموعه به اجاره اشخاص مختلفی در آمد که از آن به عنوان گل فروشی و نیز محل کشت محصولات زراعی( باتوجه به وجود تلمبه و چاه  آب در آن ) استفاده می کردند

در اوایل دهه هفتاد مجموعه به دادگاه ویِه روحانیت سپرده شد در این برهه از زمان باغ بزرگ و مشجر آن از بین رفته بود و مستاجر مجموعه با پزورش حیوانات اهلی در آن وضعیت اسفباری را به وجود  آورده بود

در این هنگام بود که با اعتراضات اهالی فرهنگ وهنر ؛مطبوعات ورسانه ها ودوستداران مواریث فرهنگی ، این مجموعه از مستاجر خالی شده وتنها سردر ورودی واتاقهای مربوط به خادمان و...به یک تاکسی تلفنی واگذار گردید

در سال 1387 وبا توجه به منحصربه فرد بودن کلیسا و معماری بی نظیر آن ،این مجموعه توسط مدیرکل وقت سازمان میراث فرهنگی درفهرست آثار ملی کشور قرار گرفت

این مهم در تاریخ 27/12/87 با شماره ثبت  26246 اتفاق افتاد

در اردیبهشت ماه امسال بود که زمزمه هایی مبنی برتخریب این بنای تاریخی مهم و ارزشمند وساخت مجموعه بزرگ تجاری (با توجه به موقعیت خوب آن ) برسرزبانها افتاد و دوستداران میراث کشور ودانشجویان رشته های مربوط به آن با اعلام خطر به سازمان میراث فرهنگی ،خواستار تلاش ان سازمان برای جلوگیری از این فاجعه ملی شدند

میراث فرهنگی نیزباتوجه به اهمیت این بنا دستورالعملی مبنی بر حفظ حریم 40 متری و اجرای ساختمان زیر 3طبقه را به مالکان ارائه نمود اما...

نیمه شب بیست وچهرم امرداد ماه 1392شهرکرمان وبالتبع آن کشور عزیزمان ایران دور از چشم رسانه ها مردم هنرمندان و دوستداران مواریث فرهنگی شاهد بروز فاجعه ای ملی بود ، کلیسای آندریاس کرمان باهجوم تیغ لودر ها با خاک یکسان شد وهمراه با آن تمامی آثار وهنر و زیبایی آن به تلی از خاک بدل گردید

فردای آن روز با اطلاع رسانه ها و مردم از این فاجعه ،تخریب کلیسای کرمان همراه با عکسهای مختلفی از پیش از تخریب و مراحل تخریب آن در صدر اخبار خبرگزاری ها و رسانه های ایران وجهان قرار گرفت وبه گفته خبرگزاری مهر متاسفانه هیچ یک از مسئولین در این مورد اظهار نظررسمی ارائه ننمودند و...

 هم اکنون پس از گذشت چند روز از این واقعه دهشتناک گفته میشود که مسئولین مربوطه با طرح شکایت در این مورد خواستار بازسازی و احیای مجدد آن شده اند البته اگر...